Một đứa trẻ cầm bút và bắt đầu vẽ. Có thể đó chỉ là vài đường nét nguệch ngoạc, một ngôi nhà với mái màu đỏ, ông mặt trời nằm ở góc giấy hay một cái cây có màu xanh thật khác với ngoài đời.
Người lớn đôi khi nhìn vào và chỉ thấy một bức tranh của trẻ.
Nhưng phía sau những nét vẽ tưởng chừng đơn giản ấy lại là cả một quá trình trẻ đang quan sát, suy nghĩ, lựa chọn và tìm cách thể hiện thế giới theo cách riêng của mình.
Từ thực tế đồng hành cùng các học viên tại Daisy Art, chúng tôi nhận thấy rằng học vẽ không chỉ giúp trẻ biết thêm một kỹ năng nghệ thuật. Quá trình học còn tạo ra nhiều cơ hội để trẻ rèn luyện khả năng quan sát, tư duy hình ảnh, giải quyết vấn đề và tự tin thể hiện ý tưởng.
Vậy điều gì khiến một hoạt động tưởng như chỉ dành cho sự sáng tạo lại có thể tác động đến tư duy của trẻ?
Khi trẻ vẽ, trẻ đang học cách quan sát thế giới
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy khi trẻ bắt đầu học vẽ là khả năng quan sát.
Trước khi vẽ một đồ vật, trẻ cần nhìn vào nó. Hình dáng như thế nào? To hay nhỏ? Có những bộ phận nào? Màu sắc ra sao? Phần nào sáng hơn? Phần nào nằm trong bóng?
Ban đầu, trẻ có thể chỉ nhìn một cách tổng thể.
Nhưng theo thời gian, trẻ bắt đầu chú ý đến những chi tiết mà trước đây mình thường bỏ qua.
Một chiếc lá không còn đơn giản chỉ là “màu xanh”. Trẻ có thể nhận ra chiếc lá có phần sáng, phần tối, có đường gân và hình dáng khác nhau tùy từng loại cây.
Một chiếc cốc cũng không chỉ là một hình tròn hoặc hình vuông. Trẻ bắt đầu quan sát miệng cốc, thân cốc, độ cong và vị trí của nó khi đặt trên bàn.
Vẽ khiến trẻ chậm lại để nhìn kỹ hơn.
Và khả năng quan sát chính là một trong những nền tảng quan trọng của quá trình tư duy.
Từ một ý tưởng trong đầu đến hình ảnh trên giấy
Trẻ em có một thế giới tưởng tượng rất phong phú.
Một ngôi nhà có thể bay trên bầu trời. Một con mèo có thể trở thành siêu anh hùng. Một khu rừng có thể chứa những nhân vật chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của trẻ.
Nhưng để biến những ý tưởng đó thành một bức tranh, trẻ phải tìm cách trả lời hàng loạt câu hỏi.
Nhân vật sẽ nằm ở đâu?
Hình dáng như thế nào?
Màu gì?
Cái gì cần vẽ trước?
Chi tiết nào quan trọng nhất?
Khoảnh khắc trẻ bắt đầu suy nghĩ về những điều đó cũng là lúc trẻ đang học cách chuyển một ý tưởng trừu tượng thành một sản phẩm cụ thể.
Đây là một quá trình rất đặc biệt.
Bởi trẻ không chỉ đang sử dụng đôi tay để vẽ. Trẻ đang sử dụng trí tưởng tượng, khả năng ghi nhớ, tư duy hình ảnh và khả năng ra quyết định cùng lúc.
Một bức tranh không phải lúc nào cũng có “đáp án đúng”
Đây có lẽ là một trong những điểm khác biệt thú vị nhất giữa mỹ thuật và nhiều hoạt động học tập khác.
Trong toán học, một phép tính thường có đáp án cụ thể.
Trong nhiều bài tập ở trường, trẻ cần tìm ra câu trả lời đúng.
Nhưng với hội họa, một chủ đề có thể có rất nhiều cách thể hiện.
Cùng vẽ một ngôi nhà, mỗi đứa trẻ có thể tạo ra một ngôi nhà hoàn toàn khác nhau.
Có em vẽ ngôi nhà nhỏ giữa khu vườn.
Có em vẽ một tòa nhà nhiều tầng.
Có em lại đưa ngôi nhà lên mặt trăng.
Không phải lúc nào sự khác biệt cũng có nghĩa là trẻ làm sai.
Ngược lại, việc được thử nghiệm và đưa ra lựa chọn riêng giúp trẻ hiểu rằng một vấn đề có thể có nhiều cách tiếp cận.
Đây chính là một dạng tư duy mà trẻ có thể sử dụng không chỉ trong nghệ thuật mà còn trong nhiều tình huống khác của cuộc sống.
Khi trẻ gặp khó khăn, trẻ học cách tìm giải pháp
Một trong những điều thường xảy ra trong lớp học vẽ là trẻ bắt đầu một bức tranh với một ý tưởng, nhưng khi thực hiện lại phát sinh vấn đề.
“Con vẽ không giống.”
“Con không biết vẽ tiếp.”
“Con tô màu bị lem.”
“Con muốn sửa chỗ này.”
Đây là những tình huống rất bình thường trong quá trình học.
Điều quan trọng không phải là làm sao để trẻ không bao giờ mắc lỗi.
Mà là trẻ phản ứng như thế nào khi gặp lỗi.
Có thể thêm một chi tiết để che đi phần chưa ưng ý.
Có thể thay đổi bố cục.
Có thể thử một màu khác.
Có thể bắt đầu lại.
Từ những vấn đề rất nhỏ trong một bài vẽ, trẻ dần hình thành thói quen thử nghiệm và tìm phương án giải quyết thay vì ngay lập tức bỏ cuộc.
Đó là một kỹ năng tư duy có giá trị vượt ra ngoài lớp học mỹ thuật.
Màu sắc cũng là một bài toán dành cho trẻ
Khi lựa chọn màu cho một bức tranh, trẻ phải đưa ra quyết định.
Bầu trời màu gì?
Ngôi nhà màu gì?
Nhân vật nên nổi bật hay hòa vào khung cảnh?
Màu nào nên được sử dụng nhiều hơn?
Màu nào làm điểm nhấn?
Những lựa chọn này có vẻ đơn giản đối với người lớn, nhưng với trẻ, đó là cơ hội để luyện tập khả năng phân tích và đưa ra quyết định.
Đặc biệt, khi trẻ nhận ra rằng hai màu đặt cạnh nhau có thể tạo ra một cảm giác khác nhau, trẻ bắt đầu hiểu về mối quan hệ giữa các yếu tố thay vì chỉ nhìn từng màu riêng lẻ.
Từ đó, việc học màu dần trở thành một quá trình quan sát và suy luận.
Tư duy không chỉ nằm trong những con số
Khi nói đến “phát triển tư duy”, chúng ta thường nghĩ đến toán học, đọc sách, các trò chơi logic hay những bài tập đòi hỏi khả năng ghi nhớ.
Nhưng tư duy của trẻ không chỉ tồn tại trong những hoạt động đó.
Khả năng tưởng tượng.
Khả năng quan sát.
Khả năng kết nối các ý tưởng.
Khả năng lựa chọn.
Khả năng giải quyết vấn đề.
Khả năng diễn đạt suy nghĩ.
Tất cả đều là những thành phần quan trọng của quá trình tư duy.
Và mỹ thuật tạo ra một môi trường khá tự nhiên để trẻ thực hành những điều này thông qua hoạt động sáng tạo.
Từ việc “vẽ theo mẫu” đến việc tự đưa ra ý tưởng
Ở giai đoạn đầu, trẻ có thể cần một hình mẫu hoặc sự hướng dẫn của giáo viên.
Điều đó hoàn toàn bình thường.
Nhưng mục tiêu của việc học vẽ không nên dừng lại ở việc trẻ có thể sao chép chính xác một hình ảnh.
Khi đã có nền tảng về hình, màu, bố cục và kỹ thuật, trẻ cần được khuyến khích đặt câu hỏi:
“Nếu con làm khác đi thì sao?”
Chính câu hỏi này mở ra không gian cho sáng tạo.
Một bức tranh có thể bắt đầu từ một chủ đề quen thuộc, nhưng cách trẻ lựa chọn hình ảnh, màu sắc và cách sắp xếp lại tạo nên sự khác biệt.
Tại Daisy Art, đây là điều chúng tôi đặc biệt quan tâm trong quá trình hướng dẫn học viên.
Không chỉ giúp trẻ biết cách vẽ, mà còn khuyến khích trẻ biết cách suy nghĩ trước khi vẽ.
Khi giáo viên không vội sửa một bức tranh “chưa đúng”
Có một tình huống rất quen thuộc trong lớp học.
Một em bé đưa cho giáo viên xem bức tranh của mình.
Cây màu tím.
Mặt trời màu xanh.
Con người có đôi chân rất dài.
Nếu người lớn nhìn bằng góc độ của thế giới thực, chúng ta rất dễ nói:
“Cây phải màu xanh.”
“Con tô mặt trời màu vàng mới đúng.”
Nhưng nếu dừng lại và hỏi:
“Vì sao con chọn màu tím?”
Câu trả lời đôi khi rất thú vị.
“Vì con thích màu tím.”
“Vì đây là cây trong thế giới của con.”
“Vì con muốn bức tranh khác với mọi người.”
Đằng sau một lựa chọn màu sắc là một suy nghĩ.
Và khi người lớn lắng nghe, trẻ có cơ hội giải thích, bảo vệ ý tưởng và tiếp tục phát triển nó.
Đó là lý do môi trường học mỹ thuật cần có sự cân bằng giữa hướng dẫn kỹ thuật và tôn trọng sự sáng tạo.
Trẻ cần biết nguyên tắc, nhưng cũng cần có không gian để thử nghiệm.
Daisy Art nhìn thấy gì từ những giờ học vẽ của trẻ?
Qua quá trình đồng hành cùng nhiều học viên, Daisy Art nhận thấy mỗi đứa trẻ có một tốc độ phát triển và cách thể hiện khác nhau.
Có em mạnh về màu sắc.
Có em quan sát hình rất tốt.
Có em tưởng tượng phong phú nhưng còn thiếu sự tự tin khi thể hiện.
Cũng có những em ban đầu khá rụt rè, thường xuyên hỏi giáo viên “Con vẽ như vậy có đúng không?”, nhưng sau một thời gian lại bắt đầu tự lựa chọn màu, tự thay đổi bố cục và chủ động giải thích ý tưởng của mình.
Những thay đổi như vậy không phải lúc nào cũng thể hiện ngay trên một bức tranh đẹp hơn.
Đôi khi, dấu hiệu tiến bộ đơn giản chỉ là việc trẻ dám thử một cách làm khác.
Dám sửa.
Dám làm lại.
Dám đưa ra ý kiến.
Và dần dần không còn quá sợ việc mình làm chưa hoàn hảo.
Với Daisy Art, đó cũng là một phần rất quan trọng của quá trình học mỹ thuật.
Học vẽ không biến mọi đứa trẻ thành họa sĩ – nhưng có thể giúp trẻ hiểu mình hơn
Không phải đứa trẻ nào học vẽ cũng sẽ trở thành họa sĩ.
Và đó cũng không nhất thiết phải là mục tiêu của việc học.
Giá trị của mỹ thuật có thể nằm ở những điều rộng hơn.
Một đứa trẻ học cách quan sát kỹ hơn.
Một đứa trẻ biết diễn đạt suy nghĩ bằng hình ảnh.
Một đứa trẻ không sợ thử nghiệm.
Một đứa trẻ biết rằng khi gặp vấn đề, mình có thể tìm một cách khác.
Một đứa trẻ hiểu rằng không phải mọi thứ đều chỉ có một đáp án.
Những điều đó có thể trở thành nền tảng để trẻ tự tin hơn trong quá trình học tập và khám phá thế giới.
Cho trẻ học vẽ từ sớm có phải là đầu tư cho sự sáng tạo?
Có thể nói, mỹ thuật không phải là con đường duy nhất để phát triển tư duy và sự sáng tạo ở trẻ.
Nhưng đó là một trong những môi trường tự nhiên để trẻ được quan sát – tưởng tượng – lựa chọn – thử nghiệm – điều chỉnh – thể hiện.
Một bài vẽ có thể chỉ mất vài chục phút để hoàn thành.
Nhưng trong khoảng thời gian đó, trẻ đã phải đưa ra rất nhiều quyết định.
Và đôi khi, những quyết định nhỏ ấy chính là những bước đầu tiên để trẻ học cách suy nghĩ độc lập.
Từ một nét vẽ, bắt đầu một cách nhìn khác
Daisy Art tin rằng mỗi đứa trẻ đều có một cách nhìn thế giới riêng.
Điều quan trọng của giáo dục mỹ thuật không phải là biến tất cả những cách nhìn đó thành một khuôn mẫu giống nhau.
Mà là giúp trẻ có đủ kiến thức, kỹ năng và sự tự tin để thể hiện điều mình nhìn thấy.
Học vẽ không chỉ là học cách tạo ra một bức tranh.
Đó còn là quá trình trẻ học cách nhìn, cách suy nghĩ, cách lựa chọn và cách biến một ý tưởng trong đầu thành điều có thể nhìn thấy bằng mắt.
Và đôi khi, một nét vẽ còn chưa thật đẹp lại chính là dấu hiệu cho thấy trẻ đang bắt đầu tự mình khám phá.
Daisy Art – Đồng hành cùng trẻ trên hành trình khám phá nghệ thuật
Tại Daisy Art, các lớp học được xây dựng theo hướng kết hợp giữa nền tảng mỹ thuật và sự sáng tạo cá nhân. Trẻ được làm quen với hình, nét, màu sắc, bố cục và nhiều phương pháp thể hiện khác nhau trong quá trình học.
Quan trọng hơn, Daisy Art mong muốn tạo ra một môi trường để trẻ được thử, được sai, được sửa và được thể hiện ý tưởng của mình.
Nếu phụ huynh đang tìm hiểu về các lớp học mỹ thuật dành cho trẻ, có thể tìm hiểu chương trình học vẽ cho bé tại Daisy Art hoặc khám phá các khóa học mỹ thuật của Daisy Art.
Để đọc thêm những câu chuyện và kiến thức về mỹ thuật, phụ huynh có thể theo dõi Blog Daisy Art.
Daisy Art – Không chỉ dạy trẻ vẽ, mà cùng trẻ học cách nhìn thế giới bằng đôi mắt của riêng mình.
